Cho bé ngủ đúng giờ là mong muốn của hầu hết cha mẹ, và cũng là việc dễ làm mệt cả nhà nhất. Bé thức đến mười giờ đêm, sáng dậy cáu kỉnh, ban ngày lơ mơ. Cha mẹ cũng kiệt sức theo. Chúng tôi từng trò chuyện với nhiều gia đình có chung hoàn cảnh này. Điều khích lệ là giấc ngủ của trẻ là một thói quen, và thói quen thì xây dựng được từng bước.
Cho bé ngủ đúng giờ: nhu cầu ngủ theo độ tuổi
Trước khi đặt giờ giấc, ta cần biết bé cần ngủ bao nhiêu. Mỗi trẻ có nhịp riêng, nhưng có mức tham khảo chung. Trẻ sơ sinh ngủ rất nhiều, rải rác cả ngày lẫn đêm. Trẻ từ một đến hai tuổi thường cần khoảng 11 đến 14 tiếng trong một ngày, kể cả giấc ngủ trưa. Trẻ ba đến năm tuổi cần khoảng 10 đến 13 tiếng.
Đây chỉ là khoảng tham khảo. Cách tốt nhất để biết bé đủ ngủ chưa là quan sát. Bé dậy tự nhiên, vui vẻ, ăn chơi tốt thì thường là đủ. Bé cáu gắt vô cớ, dụi mắt cả ngày, hay ngủ gật trên xe thì có thể thiếu ngủ.
Về giờ đi ngủ, với bé mầm non, mốc từ 20 giờ đến 21 giờ thường hợp lý. Giấc trưa nên kết thúc trước 15 giờ rưỡi để tối bé còn buồn ngủ. Một bé ngủ trưa quá muộn gần như chắc chắn thức khuya.
Khi bé lên bốn, năm tuổi, nhiều bé bỏ giấc trưa. Nếu bé không ngủ, hãy cho một “giờ nghỉ yên tĩnh” nằm xem sách. Cơ thể bé vẫn được nghỉ và buổi tối không quá mệt, cũng không quá tỉnh.
Nghi thức trước khi ngủ giúp cho bé ngủ đúng giờ
Nghi thức trước khi ngủ là chuỗi việc lặp lại mỗi tối theo cùng thứ tự. Nó báo cho cơ thể bé biết sắp đến giờ ngủ. Đây là yếu tố có ích nhất trong các cách đã thử.
Một nghi thức mẫu kéo dài khoảng 30 phút:
- Tắt tivi, điện thoại và màn hình từ trước đó ít nhất một tiếng.
- Tắm nước ấm, thay đồ ngủ, đánh răng.
- Cả nhà vào phòng, giảm đèn, đọc một cuốn sách ngắn hoặc hát nhỏ.
- Trò chuyện về một điều vui trong ngày.
Điều quyết định là sự đều đặn. Nghi thức đơn giản nhưng lặp lại mỗi tối, cả ngày thường lẫn cuối tuần, sẽ hiệu quả hơn một kế hoạch cầu kỳ chỉ làm lúc có hứng. Cuối tuần có đi chơi muộn thì đừng lệch quá một tiếng.
Việc đánh răng là một mắt xích trong chuỗi này. Nếu bé hay chống đối khoản đó, hãy xem cách kỷ luật tích cực để cùng con giữ quy tắc mà không căng thẳng. Cho bé tham gia chọn truyện hay chọn gối cũng giúp bé hợp tác hơn.
Có thể áp dụng cách báo trước: kể với bé “tối nay mình đọc hai quyển truyện” và đặt sẵn hai quyển lên đầu giường từ chiều. Bé biết trước điều sẽ diễn ra nên cuộc thương lượng mỗi tối giảm đi, vì trẻ thường thích sự báo trước hơn là bất ngờ.
Xử lý khi bé khó ngủ
Dù đã có nghi thức, vẫn có những đêm bé trằn trọc. Điều đầu tiên là tìm nguyên nhân. Bé có thể chưa đủ mệt vì ban ngày ít vận động, ngủ trưa quá dài, hoặc ăn tối quá no hay quá muộn. Cũng có khi bé đang lo lắng vì chuyện ở trường, vì có em mới, hoặc sợ bóng tối.
Với bé sợ tối, hãy dùng đèn ngủ ánh vàng mờ và cho bé ôm thú bông yêu thích. Tránh kể chuyện đáng sợ vào buổi tối. Hãy lắng nghe và nói “mẹ ở ngay bên cạnh con”. Cảm giác an toàn giúp bé thư giãn nhanh hơn bất kỳ lời giải thích nào.
Nếu bé thức dậy giữa đêm và gọi, hãy vào ngắn gọn, giọng thấp, đèn tối. Vỗ về vài phút rồi để bé tự ngủ lại. Đừng bật đèn sáng hay cho ăn vặt, vì bé sẽ học rằng nửa đêm là giờ chơi.
Nhiều cha mẹ băn khoăn chuyện cho con ngủ riêng. Điều này tùy từng gia đình và độ tuổi. Nếu muốn tập cho bé ngủ riêng, hãy làm từ từ, ví dụ ngồi cạnh giường vài đêm rồi dần dần lùi ra xa. Bạn nên chọn cách phù hợp với con mình.
Ban ngày cũng quyết định giấc đêm. Hãy cho bé chơi ngoài trời, vận động đủ, nhận ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng. Hạn chế nước ngọt và đồ ăn có đường vào buổi tối. Bạn có thể theo dõi thêm thông tin từ Viện Dinh dưỡng quốc gia để xây dựng bữa tối nhẹ nhàng cho trẻ.
Môi trường ngủ an toàn cho bé
Phòng ngủ nên mát, yên tĩnh, tối vừa đủ. Nhiệt độ dễ chịu thường nằm trong khoảng 25 đến 27 độ C khi dùng điều hòa, nhưng quan trọng hơn là bé không bị quá nóng hay quá lạnh. Sờ gáy hoặc lưng bé: nếu đổ mồ hôi nhiều thì giảm bớt chăn, quần áo.
Giường và nệm cần chắc, phẳng. Với bé nhỏ, hạn chế gối to, chăn dày, thú bông lớn trong nôi vì có nguy cơ gây ngạt. Với bé đã lớn, giường có thanh chắn khi cần, và đặt cách xa cửa sổ, ổ điện, dây rèm.
Điều hòa không nên thổi thẳng vào người bé. Mùa lạnh, đừng ủ bé quá kín. Nếu bạn muốn hiểu thêm cách giữ ấm đúng và phòng bệnh theo mùa, chúng tôi có bài về chăm sóc trẻ hay ốm vào mùa lạnh. Giường ngủ cũng nên là nơi gắn với giấc ngủ, không phải nơi ăn, chơi hay xem điện thoại.
Khi nào cần hỏi bác sĩ về giấc ngủ của bé
Phần lớn khó ngủ ở trẻ là vấn đề thói quen và sẽ cải thiện khi cha mẹ kiên trì. Tuy nhiên, một số dấu hiệu cần được bác sĩ nhi khám:
- Ngáy to thường xuyên, thở miệng, ngừng thở ngắn khi ngủ.
- Đổ mồ hôi đầm đìa dù phòng mát.
- Hay giật mình, mê sảng, nghiến răng nhiều.
- Đái dầm thường xuyên sau tuổi mà bé đã kiểm soát được.
- Mất ngủ kéo dài, ban ngày mệt mỏi, kém tập trung, giảm cân hoặc biếng ăn.
Chúng tôi không thay thế được lời khuyên của bác sĩ, và việc dùng thuốc hay thực phẩm chức năng hỗ trợ giấc ngủ cho trẻ chỉ nên theo chỉ định của người có chuyên môn. Tham khảo thông tin sức khỏe chính thống từ Bộ Y tế cũng giúp cha mẹ phân biệt thông tin đáng tin.
Xây thói quen cho bé ngủ đúng giờ cần vài tuần, đôi khi lâu hơn, và sẽ có đêm thụt lùi vì ốm hay đi xa. Đừng nản. Bạn chỉ cần quay lại nếp quen vào hôm sau, giữ giọng điệu nhẹ nhàng. Một giấc ngủ ngon của bé là món quà cho cả gia đình.
