Dạy bé tự xúc cơm là một trong những kỹ năng đầu tiên giúp con thấy mình lớn hơn. Nhiều mẹ vẫn đút cho con đến tận 3 tuổi vì sợ bé làm bẩn, ăn chậm hoặc ăn không đủ. Khi bắt đầu dạy bé tự xúc cơm, cha mẹ cần kiên nhẫn và chọn đúng cách. Bài viết dưới đây gom lại những điều dễ áp dụng nhất.
Mỗi bé có nhịp phát triển riêng. Nếu con chậm hơn bạn cùng tuổi nhiều tháng, hoặc tay run, yếu khi cầm đồ vật, cha mẹ nên hỏi bác sĩ nhi khoa hay chuyên gia phát triển trẻ em.
Vì sao nên cho bé tự ăn
Tự ăn không chỉ là chuyện cầm thìa. Khi bé đưa thức ăn vào miệng bằng chính đôi tay mình, con phối hợp mắt và tay. Con luyện sự khéo léo của các ngón và học cách điều khiển lực. Đây là nền tảng cho việc cầm bút, cài nút áo về sau.
Bé tự ăn cũng chủ động hơn về lượng thức ăn. Con biết lúc nào mình no, lúc nào còn đói. Con không bị đút theo tốc độ của người lớn. Nhiều phụ huynh nhận thấy bữa ăn bớt căng thẳng khi con được quyền tự quyết một phần.
Một gia đình từng chia sẻ rằng bé 20 tháng hầu như không ăn nếu bị đút. Khi mẹ để con tự bốc miếng khoai và tự cầm thìa, thời gian ngồi bàn ăn của bé dài ra rõ rệt. Cảm giác “mình làm được” là phần thưởng lớn nhất với trẻ nhỏ.
Tuy nhiên, tự lập khi ăn là quá trình dài vài tháng đến hơn một năm. Cha mẹ không cần vội. Hướng dẫn nuôi dưỡng trẻ nhỏ của Tổ chức Y tế Thế giới cũng nhấn mạnh việc cho trẻ ăn chủ động, theo tín hiệu đói no của con.
Chuẩn bị dụng cụ phù hợp để dạy bé tự xúc cơm
Dụng cụ đúng giúp bé thành công nhanh hơn. Thành công là điều khiến con muốn thử lại. Mẹ không cần mua bộ đắt tiền, chỉ cần chú ý vài chi tiết sau:
- Thìa: chọn loại cán ngắn, thân dày, đầu thìa nông và bo tròn. Silicon hoặc nhựa an toàn thực phẩm là lựa chọn thông dụng. Cán đủ to để bàn tay nhỏ nắm chặt.
- Bát: ưu tiên bát có đế hít hoặc đế nặng để không bị lật khi con đẩy. Thành bát hơi cao và vát vào trong giúp thức ăn không trượt ra ngoài.
- Đĩa chia ngăn: hữu ích khi mẹ muốn bé tập nhận biết các món khác nhau.
- Ghế ăn: vững, có chỗ đặt chân và độ cao ngang bàn để bé ngồi thẳng. Trẻ ngồi thoải mái thì tập trung hơn.
- Yếm và tấm trải sàn: yếm có máng hứng và tấm trải dễ lau giúp mẹ bớt lo dọn dẹp.
Về thức ăn, giai đoạn đầu hãy cho món dính nhẹ như cháo đặc, cơm nát, khoai nghiền hoặc trứng bác. Những thứ này bám trên thìa, giúp con xúc mà không rơi hết giữa đường.
Các bước rèn kỹ năng theo tuổi
Tuổi chỉ là mốc tham khảo. Cha mẹ hãy quan sát khả năng của con rồi nâng độ khó từ từ khi dạy bé tự xúc cơm.
Khoảng 6 đến 9 tháng: làm quen với thức ăn
Khi bé bắt đầu ăn dặm, hãy cho con cầm miếng thức ăn mềm như chuối chín, bí hấp, khoai lang cắt thanh dài vừa tay. Bé sẽ đưa lên miệng, ngậm và cắn thử. Lúc này mẹ vẫn là người đút chính, nhưng cho con một thìa riêng để cầm chơi.
Khoảng 9 đến 12 tháng: tập cầm và bốc
Bé bắt đầu biết dùng ngón cái và ngón trỏ để nhón thức ăn nhỏ. Mẹ cho con bốc những miếng nhỏ mềm, ví dụ đậu hà lan luộc nát, miếng cà rốt hấp. Luôn có người lớn ngồi cạnh để đề phòng hóc.
Khoảng 12 đến 18 tháng: thìa đầu tiên
Đây là lúc bé muốn tự xúc dù chưa khéo. Mẹ để một thìa cho con tự cầm, một thìa mẹ cầm để đút thêm. Cách này giúp con tập mà vẫn ăn đủ lượng. Nếu bé xen kẽ những hôm từ chối bữa, cha mẹ có thể xem các cách giúp bé biếng ăn ngon miệng hơn để kết hợp.
Khoảng 18 đến 24 tháng: xúc khá thành thạo
Bé đã biết múc, đưa lên miệng và đôi khi vẫn làm rớt. Mẹ nên chuyển dần sang cho con tự ăn phần lớn bữa. Chiếc nĩa nhựa mềm cũng có thể được giới thiệu để con tập xiên miếng thức ăn.
Từ 2 đến 3 tuổi trở đi
Bé có thể dùng thìa, nĩa và uống bằng ly. Mẹ tập cho con ngồi ăn trọn bữa, tự xúc và tự đem bát vào bồn sau khi ăn. Khi lớn hơn một chút, con sẽ học dùng đũa với dụng cụ tập đũa chuyên dụng.
Song song với việc tập tự ăn, mẹ nên cho con vào bếp cùng mình. Bạn có thể xem các hoạt động nấu ăn cùng bé để biến việc ăn uống thành trò chơi thú vị.
Xử lý khi bé làm đổ, bị bẩn
Đổ vãi gần như chắc chắn xảy ra, đặc biệt trong tháng đầu bé tập tự ăn. Cách cha mẹ phản ứng quyết định việc con còn muốn thử nữa hay không.
Trước hết hãy chuẩn bị tinh thần. Trải một tấm nhựa hoặc báo cũ dưới ghế, mặc yếm cho bé và xắn tay áo gọn. Để khăn ướt sẵn bên cạnh. Khi mọi thứ đã sẵn sàng, mẹ sẽ bớt căng thẳng mỗi lần cơm rơi.
Khi bé làm đổ bát, hãy bình tĩnh nói: “Con làm rơi rồi, mẹ con mình cùng lau nhé”. Tránh la mắng hay thở dài trước mặt con. Trẻ nhỏ rất nhạy cảm với nét mặt người lớn và sẽ gắn việc tự ăn với sự bực bội.
Nếu bữa ăn kéo dài quá lâu, khoảng 30 đến 40 phút, mẹ có thể kết thúc nhẹ nhàng và dọn đi. Đừng ép con ăn tiếp hay chạy theo đút bù. Bữa sau, bé sẽ đói đúng lúc hơn.
Nếu con ăn rất ít trong thời gian dài, sụt cân, hoặc có dấu hiệu sặc, ho nhiều khi ăn, cha mẹ cần cho bé đi khám bác sĩ. Thông tin chung về nuôi dưỡng trẻ nhỏ cũng có thể tìm trên trang của UNICEF Việt Nam.
Gợi ý trò chơi giúp bé thích tự ăn
Trẻ nhỏ học qua chơi. Biến bữa ăn thành trò chơi nhẹ nhàng sẽ giúp con hứng thú hơn, miễn là không làm con xao nhãng khỏi việc ăn.
- Đếm thìa: mẹ và bé cùng đếm số lần xúc cơm, mỗi thìa đếm một tiếng.
- Tìm kho báu: mẹ giấu vài miếng trái cây dưới lớp cháo, bé xúc để tìm ra.
- Cho gấu ăn: bé xúc một thìa cho gấu bông rồi xúc một thìa cho mình. Bé ăn trọn bữa mà không cần ai nhắc.
Mẹ cũng có thể xếp thức ăn thành hình ngộ nghĩnh, ví dụ khuôn mặt cười bằng dưa leo, cà chua và cơm.
Ngoài giờ ăn, hãy cho con luyện khéo tay qua các trò như xúc hạt đậu từ bát này sang bát khác, nhặt đồ nhỏ bằng ngón tay, hoặc nặn đất sét. Những hoạt động này củng cố sự phối hợp tay mắt cần thiết khi tự ăn.
Điều cuối cùng cha mẹ nên nhớ là kiên nhẫn. Dạy bé tự xúc cơm là cuộc chạy đường dài, mỗi ngày tiến một chút cũng đáng mừng. Hãy khen con khi cố gắng, thay vì chỉ khen khi bát sạch. Với thời gian, bé sẽ tự tin ngồi vào bàn và ăn cùng cả nhà.
