Chăm sóc trẻ mùa lạnh luôn là nỗi lo của nhiều gia đình Việt, nhất là khi gió mùa về và cả lớp mầm non cùng sụt sịt. Bé vừa khỏi ho đã lại chảy mũi. Cha mẹ thức đêm, ông bà sốt ruột, còn bé thì quấy khóc cả ngày.
Nhóm biên tập viên của chúng tôi làm việc cùng giáo viên mầm non và có tham vấn ý kiến người làm dinh dưỡng, nhi khoa. Qua nhiều năm trò chuyện với phụ huynh, chúng tôi nhận ra một điều: chỉ cần hiểu vì sao bé dễ ốm và làm đúng vài việc nhỏ mỗi ngày, cả nhà đã nhẹ gánh hơn nhiều.
Vì sao trẻ dễ ốm mùa lạnh
Hệ miễn dịch của trẻ dưới 6 tuổi vẫn đang học cách nhận diện vi khuẩn và virus. Mỗi lần tiếp xúc với một tác nhân mới, cơ thể bé phải làm quen từ đầu. Vì vậy trẻ nhỏ ốm nhiều hơn người lớn, và đó là điều khá thường gặp chứ không hẳn là bé yếu.
Mùa lạnh còn làm thói quen sinh hoạt thay đổi. Cả nhà đóng kín cửa cho ấm, bé ở trong phòng nhiều hơn và ít vận động ngoài trời. Không khí trong nhà kém lưu thông, virus dễ lan khi có một người trong nhà ho hoặc hắt hơi.
Ở lớp học, bé chơi sát nhau, dùng chung đồ chơi, ho vào tay rồi lại cầm đồ vật khác. Chị Lan, một phụ huynh từng trò chuyện với chúng tôi, kể rằng con chị đi lớp được hai tuần thì ốm ba lần. Cô giáo cho biết cả lớp lúc đó gần như thay phiên nhau nghỉ học. Chuyện này khá quen với nhiều lớp mẫu giáo vào những tuần chuyển mùa.
Giữ ấm đúng cách khi chăm sóc trẻ mùa lạnh
Giữ ấm không có nghĩa là mặc thật nhiều lớp. Nhiều người lớn sợ bé lạnh nên quấn kín, đến khi bé đổ mồ hôi lưng thì áo ướt dính vào người. Mồ hôi bốc hơi làm bé lạnh nhanh hơn và dễ bị cảm hơn.
Cách mặc dễ nhớ là chia thành nhiều lớp mỏng. Lớp trong là áo cotton thấm hút, lớp giữa là áo len hoặc nỉ mỏng, lớp ngoài chắn gió. Khi vào nhà hoặc lúc bé chơi nhiều, cha mẹ có thể cởi bớt một lớp. Khi ra ngoài thì mặc thêm vào.
Để kiểm tra bé có đủ ấm không, hãy sờ gáy hoặc lưng bé. Gáy ấm và khô là vừa đủ. Gáy nóng, ẩm mồ hôi nghĩa là bé đang mặc dày. Bàn tay, bàn chân bé thường mát hơn thân người, nên không nên chỉ dựa vào đó để đánh giá.
Vài điểm khác cũng đáng chú ý khi giữ ấm cho bé:
- Đội mũ mỏng và đeo khẩu trang khi ra ngoài lúc sáng sớm hoặc tối muộn, vì đầu và mũi là nơi mất nhiệt nhanh.
- Mang tất mềm, giữ chân khô ráo, thay ngay khi tất bị ướt.
- Không để quạt hay điều hòa thổi thẳng vào người bé, nhiệt độ phòng nên ổn định và dễ chịu.
- Không ủ bé trong chăn quá dày lúc ngủ, nhất là với trẻ sơ sinh, vì có thể gây nóng và khó thở.
Với giấc ngủ, bé cần ngủ đủ để cơ thể phục hồi. Gia đình có thể tham khảo cách xây dựng nếp sinh hoạt trong bài thói quen ngủ đúng giờ cho trẻ mầm non. Khi bé ngủ đủ và đều, bé thường ít cáu gắt hơn, ăn ngon hơn, và đó cũng là một lớp bảo vệ nhỏ mà cha mẹ có thể làm ngay tại nhà.
Dinh dưỡng và nước uống
Mùa lạnh bé thường lười uống nước vì không thấy khát. Khi cơ thể thiếu nước, dịch mũi và đờm đặc hơn, bé khó khạc ra và dễ ho kéo dài. Cha mẹ nên chia nước thành nhiều lần nhỏ trong ngày, có thể là nước lọc ấm, canh, cháo loãng hoặc sữa theo độ tuổi.
Bữa ăn cần đủ bốn nhóm chất gồm tinh bột, đạm, chất béo và rau củ quả. Rau xanh, củ quả nhiều màu và trái cây theo mùa cung cấp vitamin và chất xơ. Cá, thịt, trứng, đậu phụ cho đạm cần thiết để bé xây dựng cơ thể. Viện Dinh dưỡng quốc gia có nhiều hướng dẫn về khẩu phần ăn hợp lý cho trẻ nhỏ mà phụ huynh có thể tham khảo.
Vệ sinh giúp hạn chế lây bệnh
Rửa tay là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả. Tổ chức Y tế Thế giới đã nhiều lần khuyến cáo rửa tay bằng xà phòng để giảm lây các bệnh đường hô hấp và tiêu hóa, bạn có thể xem thêm thông tin tại trang của Tổ chức Y tế Thế giới. Cha mẹ nên rửa tay cho bé sau khi đi chơi về, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi hỉ mũi.
Trẻ mầm non chưa tự làm tốt, nên bước đầu cần người lớn cầm tay hướng dẫn. Nếu bạn muốn dạy con thành thạo từng bước, hãy đọc bài dạy trẻ tự rửa tay và đánh răng, trong đó có lộ trình chia theo từng giai đoạn tuổi. Hát một bài ngắn khoảng 20 giây trong lúc rửa tay cũng giúp bé không bỏ sót kẽ ngón.
Ngoài rửa tay, cả nhà có thể làm thêm vài việc nhỏ:
- Lau mũi cho bé bằng khăn mềm, dùng khăn giấy một lần rồi bỏ đi. Nếu cần dùng nước muối sinh lý, hãy làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Giặt chăn, gối, thú bông thường xuyên và phơi nơi có nắng khi có thể.
- Mở cửa sổ vài lần trong ngày để không khí trong nhà lưu thông.
- Giữ bé ở nhà nghỉ ngơi khi đang ốm, giúp bé khỏe nhanh hơn và hạn chế lây cho người khác trong nhà.
Tiêm chủng đúng lịch cũng góp phần phòng bệnh. Phụ huynh nên theo dõi lịch tiêm theo hướng dẫn của cơ sở y tế và cập nhật thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật hoặc trạm y tế địa phương. Việc tiêm thêm mũi nào, vào thời điểm nào nên do bác sĩ quyết định.
Dấu hiệu cần đưa bé đi khám ngay
Đa số cảm lạnh thông thường tự khỏi sau vài ngày với sự chăm sóc tại nhà. Tuy vậy, có những dấu hiệu cha mẹ không nên chờ đợi. Khi cảm thấy lo lắng, hãy tin vào trực giác của mình và đưa bé đi khám.
Hãy đưa bé đến cơ sở y tế ngay nếu bé có một trong các biểu hiện sau:
- Thở nhanh, thở khò khè, rút lõm lồng ngực hoặc môi tím tái.
- Sốt cao liên tục, sốt kèm co giật, hoặc trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt.
- Li bì, khó đánh thức, bỏ bú hoặc bỏ ăn uống kéo dài.
- Nôn nhiều, tiêu chảy, dấu hiệu mất nước như môi khô, khóc không ra nước mắt, tiểu rất ít.
- Ho kéo dài trên một tuần không bớt, hoặc đau tai, chảy dịch tai.
Cần nhấn mạnh rằng chúng tôi không thay thế bác sĩ. Bài viết chỉ chia sẻ kiến thức chung để cha mẹ chăm con tốt hơn, và chúng tôi không đưa ra chẩn đoán hay hướng dẫn dùng thuốc. Mọi quyết định về thuốc, liều dùng và điều trị nên theo chỉ định của bác sĩ. Bạn có thể tham khảo thêm thông tin sức khỏe chính thống tại cổng thông tin của Bộ Y tế.
Mùa lạnh năm nào cũng đến, và bé nào cũng sẽ có những lần ốm vặt. Điều cha mẹ làm được là giữ ấm vừa đủ, cho con ăn uống đủ chất, giữ tay chân sạch sẽ và quan sát con thật kỹ. Hy vọng những chia sẻ này giúp bạn bình tĩnh hơn khi bé bắt đầu sụt sịt, và luôn nhớ rằng đi khám sớm không bao giờ là thừa.
